‘Fo’i nos bista, ma semper den nos kurason’, tabata kabes di e notisia di morto ku Stichting Schoon Milieu op Curaçao (SMOC) a publiká pa motibu di fayesimentu di Peter van Leeuwen. Dia 13 di yüli último el a bai laga nos. E tabatin 69 aña di edat. Sintimentu di tristesa profundo i gratitut ta alterná rápidamente den mi mente. Tristesa pa su fayesimentu i tur momentu balioso i agradabel ku nos no por kompartí nunka mas. Gratitut pa tur loke el a nifiká pa mi i e gran herensia sosial positivo ku e ta laga atras. Peter, sin interes propio i boluntariamente, a dediká su tempu na bienestar públiko, i asina el a motivá hopi hende.
Na 1995, Peter ku su famia a yega Kòrsou. Komo botikario diplomá, i mas tantu komo hòmber ku kurason sosial, el a ripará pronto ku e dékadanan di emishon di refineria Isla tabata dañino pa medio ambiente i ku esaki a afektá negativamente salubridat públiko, tambe ekonómikamente mirá. El a bati alarma. No pa interes propio, sino pa bienestar públiko. Ora Peter bati alarma, e ta hasié semper na su manera karaterístika, esta ku rèspèt, klaridat i basá riba konosementu, manera mester den estado di derecho. Ta di lamentá ku gobièrnu di Kòrsou i Isla ètòl no tabata ke drenta diálogo. Loke a sigui tabata oposishon (skondí), resistensia, okashonalmente menasa i táktika di retardo pa tene Peter afó, ni maske ku esaki no a para Peter su sintí di hustisia. Na 2001, el a funda SMOC i e tabata su lider for di e tempu ei. Na 2005, komo dosente di kímika, mi a djòin e i su partner, Dr. Adriana Boersma (un dòkter di kas). Loke a sigui tabata un periodo di dékadanan largu di kolaborashon intensivo, sostené pa konseheronan eksterno i abogado Sandra in ‘t Veld en partikular, ku a kondusí na tantu éksito polítiko, sosial komo hurídiko.
Nos a kompartí tur éksito i tambe kontratempu riba e wèpsait multilingual di SMOC, ku ofisialmente a bira herensia digital na 2015 bou di e “Karta di UNESCO riba Preservashon di Herensia Digital.” Asina Peter su obra—su herensia sosial—ta archivá pa eternidat.Gustosamente mi ta menshoná algun otro logro ku a hasi Peter masha orguyoso.
Na 2008 a publiká e rapòrt Schurende Rechtsordes di profesor Dr. Mr. Herman Bröring, ku a desvelá e maneho defisiente pa loke ta trata mantenementu di refineria Isla. Un gobièrnu, pues tambe esun di Kòrsou, for di prinsipio, tin e deber di protehé su propio siudadanonan, pero e gobièrnu a laga e habitantenan bibá bou di huma di Isla pa nan kuenta. Den e aña ei mes, Mark Rutte, parlamentario e tempu ei, a hasi pregunta parlamentario na Den Haag kaminda el a ekspresá prekupashon tokante derecho humano di e hendenan bibá bou di huma. I kiko por bisa di e oudiensia na Parlamento di Kòrsou? Esaki a tuma lugá na 2012, kaminda Peter a bolbe trese “e asunto Isla” dilanti i alabes el a menshoná solushon. Sin embargo, no tabatin un mayoria di polítiko den Parlamento di Kòrsou pa protehé di bèrdè e habitantenan bibá bou di huma, a pesar di e rapòrt di EcoRYS ku tur aña ta lamentá vários morto kousá pa emishon di Isla. Ni sikiera ku Parlamento hulandes a aprobá un moshon na 2015, ku a stipulá ku Shell, doño anterior di Isla, tabata un kokousante di violashon di derecho humano. Pues: Hulanda tabata dispuesto pa duna Kòrsou apoyo ehekutivo, basta ku Kòrsou manda un petishon pa esaki. Pero nunka no a manda tal petishon. Tòg Peter a sigui lucha. Semper. P’esei el a meresé un kondekorashon den órden di Oraño-Nasou ku el a risibí na 2013. Tabata partikularmente síniko ku henter mundu tabata sa ku e kontaminashon di Isla, den tur sintí, tabata fe’i sla. Bo por a hole i mira literalmente e polushon. Peter a alsa bos den vários opinion, idioma i pais, den nòmber di SMOC. E konsenshi sosial tokante kontaminashon di Isla a oumentá konsiderablemente na Kòrsou. Ademas, Peter a pèrkurá pa hasi midishon di kontaminashon a bira posibel. El a insistí ku tantu forsa ku finalmente na 2010 a lansa e website www.luchtmetingencuracao.org kaminda a publiká midishon realisá pa DCMR. Konsentrashon di supstansha kontaminá afektando nos bida, maner dióksido di suafel tabata muchu altu. Mas ku klaro ku a usa esaki tambe komo argumento durante prosedimentu hudisial. Finalmente, hues a señalá na vários okashon ku Isla su aktuashon tabata ilegal, pero no a apliká medida di kontrol efektivo kontra e refineria. No opstante, awe airu ta ménos polushoná. Despues ku PDVSA a terminá eksplotashon di Isla, fin di 2019, konsentrashon di supstansha kontaminá den medioambiente a disminuí masha lihé. P’esei Peter a komuniká den nòmber di SMOC, dia 30 di mart 2021: “Midishon ta proba: tabata Isla” (https://www.stichtingsmoc.nl/2021/03/persbericht-metingen-bewijzen-het-was-de-isla/). Aktualmente, Isla práktikamente ta inaktivo.
Esaki nunka tabata e meta prinsipal di SMOC, pero awor sí tur hende ta apresiá e airu mas limpi. Peter tambe a balorá esaki. Pa algun hende, kisas ta kasi simbóliko ku awor ku Isla a bedar, tambe Peter por deskansá. Sinembargo, ami ta mira esaki di un otro manera. Peter tabata muchu mas ku SMOC so. Durante tur kòmbersashon ku nos tabatin, i tabata hopi kada siman, semper e tabata mustra interes personal pa mi famia i pa hopi otro kuestion sosial. E tabata gran fanátiko di Feyenoord i asta el a komponé un kantika p’e klup di futbòl akí ku a resoná den De Kuip, stadion di Feyenoord. Muzik tabata su pashon, pa medio di esei e por a ekspresá su mes. Na mi pareser e kanshon mas bunita di dje ta “We found love” kaminda el a ekspresá su amor inkondishonal pa su kasá, un señora partikularmente kariñoso. Peter no tabata solamente inteligente, pashoná i multifasétiko, sino e tabata un hòmber masha bondadoso. Hende asina ta úniko. Mi ta bai sinti su falta mashá i pa semper mi ta gradesié. Su dos yunan, su suegu i su ñetu lo sinti asina, méskos ku su kerida kasá. Mi ta deseá nan hopi forsa i mi ta sigur ku nan lo rekòrdá nan kerido tata, suegu grandi, tawela i kasá, Peter, ku orguyo i gratitut.
Dr. Arjan Linthorst

